› Phillip Blond: inspirerende dwarsdenker

Change is in the air!

En deze wind komt, opvallend genoeg, uit conservatieve hoek. Sinds het aantreden van de regering Cameron gaan staat een nieuw concept centraal in de Britse politiek; de Big Society. De geestelijk vader hiervan is de Britse denker, filosoof en oprichter van de denktank ResPublica, Phillip Blond.

Op 7 februari hadden wij hem, in het kader van onze Burgerschapslezing, de eerste editie van een nieuwe traditie, naar Nederland gehaald. Niet alleen was hij blij eindelijk in Amsterdam (‘finally in paradise’) te zijn, ook zou het een inspirerende avond worden.

Phillip Blond is een van de meest invloedrijke politieke denkers in Groot Brittannië van dit moment. Met zijn boek Red Tory (2009) presenteerde hij een nieuwe visie op de maatschappij waarin zowel conservatieve waarden als linkse idealen centraal staan. Zijn denktank ResPublica (opgericht in 2009) is binnen korte tijd uitgegroeid tot een van de meeste invloedrijke denktanks in Engeland. Hoewel zijn analyse zich in eerste instantie richt op Groot Brittannië groeit zijn invloed internationaal gezien snel, in Nederland is zijn visie nog geen onderdeel van het publieke debat. Daar wilden wij graag verandering in brengen.

Als coreferent trad Jan Marijnissen op, een rode conservatief uit de polder. Hun kritiek op de corrumperende werking van de vrije markt lijkt op elkaar. Marijnissen heeft echter altijd vastgehouden aan een sterke rol voor de (socialere) staat. Blond gelooft in de kracht van sociale verbanden en sociale ondernemingen die dan ook de plaats van de staat zouden moeten innemen.

Blond ziet een aantal ontwikkelingen:

  • Groot Brittannië heeft na de Tweede Wereldoorlog haar notie van het ‘common good’ verloren. Oorzaak hiervoor is het links collectivisme dat de ‘civil society’  heeft vernietigd. Ondertussen wilde de ’68 generatie zich afzetten tegen alles wat eerder was bereikt waardoor universele normen en waarden kwijt zijn geraakt. Het hierdoor ontstane individualisme kan alleen in stand worden gehouden door een omvangrijke centrale staat.
  • Hoewel een voorstander van de vrije markt geeft Blond aan dat de vrije markt van de Chicago school (oa Milton Friedman) omarmt door Thatcher en Reagan in de jaren ‘80, in feite monopolies creëert waar alleen de elite van profiteert. In vergelijking met de jaren ’70 verdienen mensen nu minder en hebben ze meer schulden.
  • Deze combinatie van een alles omvattende staat en een monopolies creërende vrije markt heeft de teloorgang van Groot Brittannië veroorzaakt.
  • De verzorgingsstaat heeft er niet voor gezorgd dat er minder mensen in de armoede terecht zijn gekomen. Eigendom leidt tot welvaart, daarom is rechts radicaler dan links. Probleem is dat niemand de armen vertrouwt, ze hierdoor geen geld kunnen lenen om aan de armoede te ontsnappen. Daarom zijn sociale verbanden zo belangrijk. Kijk naar de Koreaanse gemeenschap in New York die elkaar geld leent waardoor ze overal winkels openen en welvaart creëren.
  • De sociale problemen zijn groot: mensen zijn minder betrokken bij de maatschappij, doen minder vrijwilligerswerk, zijn eenzamer en vertrouwen elkaar minder. Economisch bezit is steeds meer geconcentreerd rond een kleiner deel van de samenleving. In 2008 leefden er 13 miljoen Britten in armoede. De sociale mobiliteit in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten ligt erg laag in vergelijking met andere Westerse landen. Dit betekent dat de neoliberale theorie in de praktijk niet functioneert.

Door het omarmen van de Big Society zou deze neergang gestuit kunnen worden en zelfs worden omgebogen. Big Society is dan een concept waarin de maatschappij draait om burgerlijke participatie, sociale verbanden en distributie van politieke macht en economisch eigendom (sociaal kapitaal). Blond citeert onderzoek waaruit blijkt dat steeds meer mensen geloven in de gemeenschap in plaats van het individualisme. Sociale ondernemingen blijken beter in staat tot het bieden van oplossingen voor sociale problemen dan de staat. Overheidsdiensten moeten eigendom gemaakt worden van de mensen die ervoor werken. Daarnaast moeten lokale gemeenschappen het recht krijgen om eigenaar te worden van publieke voorzieningen.

Nederlands Grote Samenleving? Eerst een sterke eigen cultuur

Tot slot geeft hij zijn visie op de Nederland; hebben wij ook een Big Society nodig? Een terechte vraag, aangezien Nederland het op veel vele fronten beter doet dan Groot-Brittannië. Nederlanders vertrouwen elkaar meer, hebben meer contact met de buren en doen meer aan vrijwilligerswerk. Het probleem ligt echter bij immigratie en integratie. In Nederland voelen relatief veel mensen zich gediscrimineerd terwijl minderheden de grootste bron van zorg zijn onder Nederlandse burgers. Voor een succesvolle integratie van immigranten is een sterke eigen cultuur nodig. Deze ontbreekt in Nederland waar multiculturalisme bestond voordat er meerdere culturen waren. Blonds belangrijkste advies aan Nederland is dan ook om nationale waarden te formuleren waar nieuwkomers zich aan kunnen binden.

Links heeft gefaald

Dan Jan Marijnissen: hij deelt voor een groot deel de visie van Phillip Blond, maar plaatst wel enkele kanttekeningen. Hoe haalbaar is de Big Society van Blond? Marijnissen verloochent hierbij zijn praktische ingestelde politiek niet en ziet graag concrete voorbeelden.

De oud SP-leider trapt af met de bekende analyse dat het neoliberale denken heeft geleid tot  een ‘ieder voor zich’ mentaliteit; hij constateert dat hij hier echter nu in de Tweede Kamer – en daarbuiten – wel de handen voor op elkaar krijgt.
Hij is vrij somber over Nederland en legt een groot deel van de schuld bij zijn ideologische bondgenoten. ‘Links heeft gefaald in Nederland’, daar is de SP’er helder over. Publieke diensten zijn het slachtoffer geworden van marktwerking en niet zelden zijn radicalen van de jaren ’60 de aristocraten van nu die vooruitgang blokkeren. We herkennen bijna een verwijzing naar designbrillen dragende doctorandussen.

De analyse van de doorgeschoten vrije markt raakt die van Blond, zeker als hij het heeft over het belang van sociale verbanden. Marijnissen ziet een verband met de miskenning van de ‘heimat’. De huidige voorstanders van de vrije markt doen haar grondlegger Adam Smith onrecht aan; zijn idee van morele inbedding in de vrije markt wordt nu vaak vergeten.
Zonder staat kan dit echter niet werken, dit is meteen zijn grootste kritiekpunt op Blond. De staat is volgens Marijnissen nodig voor een eerlijke verdeling van de welvaart en voor toezicht op het gebied van zaken als klimaat en de financiële sector. Zeker nu er niets in de plaats van de verzuiling is gekomen. Er zou een nieuwe zuil moeten komen: een democratische zuil.

Dus?
De discussie is nog lang niet afgelopen, niet alleen na afloop, maar zeker ook niet in kringen van Nederlandse bestuurders en politici. Maar laat het in de eerste plaats een oproep aan allen zijn om de handen uit de mouwen te steken en te werken aan de eigen ‘big society’.

Dit was de eerste Burgerschapslezing van De Publieke Zaak, een jaarlijks terugkerende lezing rond het thema burgerschap, waarin we niet alleen proberen het publieke debat te voorzien van een kwalitatieve impuls, maar ook trachten mensen te verrassen en te inspireren.

Heeft u vragen of opmerkingen, aarzel dan niet om te reageren.

Door Pepijn van Dijk & Stefan Panhuijsen

Geplaatst in Blog door Annick Mantoua | 2 reacties | 11-02-2011

    Reacties op dit bericht

  • reiny zegt:

    Nog een dwarsligger

    Het vertrouwen in de politiek is momenteel negatief, en de oproep van de Occupy groep geeft ook weinig vertrouwen dat het zal gaan veranderen. De democratie wordt door de politiek gebruikt om de inwoners hun vrijheden en hun kapitaal af te nemen, en geeft alle redenen om ons te gaan bezinnen hoe het verder moet. De grootschaligheid en massale medewerkers bestand om ons land te besturen moet aangepast worden, want grootschaligheid van bestuur maakt alles onbestuurbaar, bureaucratisch, onoverzichtelijk en onderdrukt de inwoners. De basis van het besturen moet terug naar de gemeenten die niet bestuurd worden door grote of politieke organisaties, maar rechtstreeks gekozen bekwame onafhankelijke bestuurders die voor maar één belang staan: de gemeente en haar inwoners. Ook zullen ze meer invloed op de regering moeten krijgen, in plaats dan dat de regering alle macht over de gemeente heeft. Het is nu een omgekeerde wereld en dat is onacceptabel en het referendum recht van de burger op het gemeentelijk bestuur zal de belangen en de betrokkenheid van de inwoners verbeteren.

    Om de maatschappij op het rechte spoor te krijgen is het dus noodzakelijk dat er één grote groep mensen samen gaat werken en geen enkele verbinding meer willen hebben met de politiek. De redenen daarvoor is dat de politieke partijen, onder de mom democratie hoog in het vaandel te hebben, een onjuiste voorstelling van zaken geven. Mensen die betalend lid zijn van een politieke partij zijn er maar weinig inwoners, gezien het aantal inwoners van Nederland. Deze “ kleine” groep benoemt een bestuur en die bepaald wie er op de kieslijst geplaatst worden waar alle kiesgerechtigden op mogen stemmen. Daardoor ontstaan er vriendjes cultuur die elkaar leuk betaalde banen toespeelt. Dat noemen ze democratie, terwijl de meerderheid van de inwoners zich moeten neerleggen bij de besluiten die door deze kleine groep bestuurders genomen worden. Dat systeem is geen democratie zoals men vaak denkt, het is een machtscultuur en dat moet veranderen.

    De stem van de burgers moet gehoord worden! In eerste instantie vanuit de eigen gemeenschap, en als er dan in meerdere gemeenten een politiek onafhankelijke groep mensen zich gaan aansluiten, mogelijkerwijs door een vereniging van gemeenten, dan kan er voor gezorgd worden dat ons land bestuurd kan worden zoals de inwoners dat wensen. Je kunt de politiek op geen enkel andere wijze veranderen en daarom is het noodzakelijk dat de macht weer bij de inwoners terecht komt. Geloof of overtuiging speelt geen enkele rol, slechts een goed besluitvaardig bestuur kan ons van dienst zijn.

  • Reacties op dit bericht

  • Johannes zegt:

    Het is prima om te vermelden wat er in of door marktwerking (het neoliberalisme) mis ging en gaat. Hier is ook wel ‘t één en ander op af te dingen omdat er ook vele succes zijn geboekt.
    Het zwakke in het (uitgekauwde) betoog van Jan Marijnissen is natuurlijk dat juist de overheid ernstig heeft tegkort geschoten en gefaald en er bestaan geen argumenten waarom dat in de toekomst anders zou zijn. Hierbij komt natuurlijk het aspect dat juist de overheid alle initiatief in het maatschappelijke en sociale domein smoort, terwijl juist zelfredzaamheid, eigen verantwoordelijkheid en burgerinitiatieven zo belangrijk zijn. De overheid lijkt geëvolueerd van (ouderwets en paternalistisch) schild voor de zwakke in onderdrukker van eigen initiatief. Burgers zitten thuis op de bank te wachten tot de overheid laat weten dat iets kan of mag en waar hij/zij zich dan moet melden!
    De Sociale onderneming van Phillip Blond sluit aan bij de mogelijkheden van zelgstandige mensen en de beperkingen van Vadertje Staat. Coöperaties van burgers in het publieke voorzieningen en overheidsdiensten. Ik doe mee!

    • Geef een reactie

      Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

      De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>